Stuitpijn

In de meeste gevallen van stuitpijn beweegt de stuit niet meer goed

Stuitklachten uiten zich vrijwel altijd in pijn, lokaal ter hoogte van het staartbeen, het os coccygis. De officiële term is coccygodynie wat niets anders dan pijn aan het staartbeen betekent.

Hoe klein het stuitje ook is, de pijn kan zorgen voor veel problemen en beperkingen in het dagelijks functioneren.

Op deze pagina ga ik kennis met je delen en je inzichten geven over de stuit en stuitklachten. Wil je meer info en up to date blijven van de laatste kennis en oefeningen? Zorg dat je me volgt op Instagram onder DeStuittherapeut.

De stuit is niet slechts één bot

Het stuitje is het laatste gedeelte van de wervelkolom en bestaat uit een paar kleine wervels. De naam stuit(je), staartbeen of stuitbeen is daarmee enigszins misleidend omdat het indiceert dat het om één bot gaat, een opvatting die ook veel artsen en therapeuten hebben. De stuitbotjes bewegen voornamelijk bij de overgang naar het bovengelegen heiligbeen en het gewricht eronder. Het wordt ook wel het staartbeen genoemd, waarschijnlijk omdat dit de plek is waar onze staart zou beginnen als we die zouden hebben, of een overblijfsel van als we die ooit hebben gehad.

Er zijn overigens best veel mensen die denken dat hun stuitje ter hoogte van de broekriem zit. Het stuitbeen zit echter helemaal beneden aan het bekken, een klein stukje achter de anus.

Heb ik stuitklachten of is er iets anders aan de hand?

Met enige regelmaat zie ik nog steeds mensen die bij me komen voor stuitklachten, maar die geen stuitklachten hebben. Ten eerste omdat mensen een plek aanwijzen die veel hoger ligt, doorgaans ter hoogte van de riem of bij het bekkengewricht. Het stuitje is een heel specifiek plekje in het lichaam en op precies die plek geeft het ook pijn en deze is vrijwel altijd op te wekken met druk op deze plek en bij het wat onderuitgezakt zitten.

Mocht je twijfelen, dit zijn de kenmerken van een stuitklacht:

1. Lokale pijn bij de stuit zelf
   Dit is net achter en boven de anus en in het midden of net ernaast (maximaal een vingerbreedte). Soms refereren mensen aan hun stuit door naar de plek bij de laagste lendewervel te wijzen (ter hoogte van de riem) of het bekkengewricht (tussen de lage rug en de stuit en niet in het midden maar een stuk links of rechts ervan). Als test kun je je hand op achterzijde van je bekken leggen met de tip van je middelvinger op de anus. Bij stuitpijn moet de pijn zich dan bevinden onder je hand. Het kan zeker zo zijn dat de klachten niet beperkt zijn tot alleen de plek van de stuit en zich ook in de regio bevinden, zonder echter ook deze lokale pijn, is het de vraag of het om een stuitprobleem gaat.
2. De klachten zijn op te wekken door directe druk op de stuit
   Druk met de vinger op de pijnlijke plek van de stuit geeft een toename van de klachten of wekt deze op. Als dat niet het geval is of de pijn bij de stuit treedt op als je elders druk geeft, dan is het de vraag of het een stuitprobleem is.
3. Er is pijn bij het direct met druk belasten van de stuit: onderuit gezakt zitten
   De pijn komt vrijwel altijd als er druk op de stuit komt, zoals bij het onderuitgezakt zitten. Als dat pijnvrij is en je kunt ook vanuit onderuit gezakt zitten helemaal naar achteren rollen tot je op de rug ligt als je op de grond zit (of een andere stevige onderlaag), dan is het de vraag of het een stuitprobleem is. Een andere indicatie van stuitklachten is dat ze vaak verdwijnen als mensen staan of lopen. Het opstaan uit zit is vaak wel pijnlijk maar eenmaal staand en lopend verdwijnen de klachten snel. Het komt ook wel eens voor dat mensen hun stuitklachten in stand en met lopen ervaren, maar dat is nooit het enige of de hoofdactiviteit waarbij de klachten zich manifesteren.

Naast bovenstaande wordt vaak ook langer zitten (vaak voornamelijk op een harde onderlaag maar soms juist op een zacht oppervlak), opstaan uit zit en fietsen vaak als pijnlijk benoemd. In mindere mate klagen mensen met stuitklachten over pijn bij het liggen op de rug en soms over pijn bij toiletgang en geslachtsgemeenschap.

De honderden patiënten die ik gezien heb met stuitklachten, voldeed 99% van de mensen aan deze drie bovengenoemde criteria. Als een van de drie ontbreekt, is het de vraag of er sprake is van een stuitprobleem, zelfs als er pijn in de stuitregio zelf is. Weet je het niet zeker? Maak gerust een afspraak met me op de praktijk of online en dan kijken we samen naar wat er aan de hand is.

Stuitklachten zijn in de meeste gevallen een biomechanisch probleem

Sinds het baanbrekende onderzoek van de Franse arts Dr. Maigne in de jaren ’90, is er onder experts en in de literatuur de consensus ontstaan dat stuitklachten meestal het gevolg zijn van problemen in het bewegend functioneren. Over wat er precies aan de hand is daar verschillen de meningen, maar dat er doorgaans geen structurele problemen zijn zoals tumoren, abcessen of structurele dislokaties of standsveranderingen lijkt duidelijk. Ook in de anatomie en vorm van de stuit ligt zelden het probleem. Dat is ook de reden dat de standaard statische röntgen- of MRI-opnames vrijwel nooit voor opheldering van het probleem zorgen en Dr. Maigne het dynamische röntgenonderzoek heeft geïntroduceerd waarbij er zicht komt op de mobiliteit en specifieke bewegingen van de stuit.

Wat ik doorgaans zie is dat de klachten meestal voortkomen uit een verminderde beweeglijkheid, en/of een verkeerde positie van het stuitje. Daardoor beweegt het stuitje niet optimaal en komt het meer onder druk te staan bij het zitten. Een verminderde mobiliteit in de stuit gaat ook vaak gepaard met een veranderde functie van de bekkenbodemspieren, die belangrijk zijn bij onder meer het urineren en de stoelgang en voor de stabiliteit van het bekken. Het kan zelfs zorgen voor veranderde functie of stand van structuren in de omliggende regio’s zoals het bekken, de ingewanden, de lage rug, de liezen en de heupen en zelfs helemaal doorwerken tot hoog in de nek of tot aan de voeten.

Er zijn verschillende redenen waarom stuitpijn kan ontstaan

In mijn behandelruimte heb ik patiënten met stuitklachten gezien van 9 tot 81 jaar. Dit waren voor het overgrote deel vrouwen, ook al waren zwangerschap en bevalling bij slechts een klein deel van de gevallen de oorzaak.

Klachten van het stuitje kunnen ontstaan door meerdere redenen. Klassiek is de val op de billen, zoals mijn dochter hier in het filmpje demonstreert. Ook na een tijd verkeerd zitten of na een bevalling kunnen echter klachten optreden. De grootste groep mensen die ik gezien heb had echter geen idee waardoor de klachten waren ontstaan.

Omdat er nog steeds weinig kennis is in de medische en paramedische wereld over het stuitje en stuitklachten, ben ik de laatste jaren zelf data gaan bijhouden.

Dit is wat ik tegengekomen ben in de praktijk aan oorzaken die de mensen noemden voor de start van hun klachten.

De aanleidingen voor stuitpijn

In de literatuur wordt er vaak gerefereerd aan een te grote beweeglijkheid of instabiliteit van de stuit als belangrijkste reden van de klachten. Dit is op basis van een trauma zoals val of bevalling verklaarbaar, maar zoals uit dit overzicht blijkt, voor minimaal de helft van de patiënten dus ook niet. In de (fysio)therapeutische praktijk zien we doorgaans ook een onderliggend verstoorde biomechanica in de stuitgewrichten, echter dan vooral een verminderde beweeglijkheid die vaak gepaard gaat met een zijwaartse standsverandering (wat in de volksmond ‘de stuit staat scheef’ genoemd wordt).

Problematiek door een verminderde bewegingsvrijheid en een zijwaarts afwijkende stand wordt in de literatuur nauwelijks genoemd als oorzaak voor klachten, terwijl dit geconstateerd wordt bij vrijwel elke patiënt die we daarop onderzoeken. Deze discrepantie met de literatuur is verklaarbaar want vrijwel al het onderzoek is gedaan door artsen en die kijken vanuit hun scholingsachtergrond nu eenmaal veel minder naar de biomechanica, daar waar wij therapeuten juist onze expertise hebben. Dit heeft me geïnspireerd om een wetenschappelijke review te schrijven over de kwaliteiten en tekortkomingen van de huidige opvattingen over de aanwezigheid van stuitproblematiek, wat een directe invloed heeft op de behandelkeuzen.

Waar de meeste therapeuten en artsen nauwelijks kennis hebben van stuitproblemen, is het dus ook niet verwonderlijk dat een arts die zich er wel in verdiept heeft niet snel met de optie fysiotherapie zal komen naar de patiënt. Het overgrote deel van de honderden patiënten met stuitpijn die een afspraak bij mij gemaakt hebben de laatste jaren, hebben mij gevonden door zelf verder onderzoek te gaan doen naar de behandelmogelijkheden.

Tot slot zijn er ook andere verklaringen voor stuitproblematiek en daarvoor moeten we buiten de reguliere medische en paramedische paden kijken en naar een meer holistische benadering. Het bekken en met name de stuitregio zijn erg gevoelig voor invloeden van stress en vooral onveiligheid. Dit aspect, waar mede de oosterse geneeswijzen veel meer te bieden hebben dan onze westerse zorg, komt ook in de stuitopleidingen vaak niet tot nauwelijks aan bod en neem ik altijd mee als een potentieel belangrijke invloedsfactor bij stuitpijn. Meer over de holistische benadering van stuitklachten vind je op de pagina Behandeling.

Stuitpijn kan goed behandeld worden

Ook al weten de meeste artsen en fysiotherapeuten niet dat er een behandeling voor is, zijn stuitklachten vaak goed te behandelen. Meer daarover vind je op de pagina over de behandeling ervan.

Meer info over stuitpijn

Wil je meer info over stuitklachten en de behandeling ervan? Zie daarvoor de video’s die ik opgenomen heb en gepost heb op mijn sociale media (Instagram account DeStuittherapeut).

Je vindt ze ook hier op de website: